15740,90%-1,70
44,07% 0,19
51,02% -0,28
7202,81% 0,33
11794,80% -0,60
Uyku bozukluklarına doğal, yan etkisiz ve günlük yaşamla uyumlu bir çözüm geliştirmeyi hedefleyen “Uyutan İplik (Sleeping Yarn)” projesi, üniversite–sanayi iş birliğinin dikkat çeken örneklerinden biri olarak öne çıkıyor. TÜBİTAK TEYDEB 1505 – Üniversite-Sanayi İş Birliği Destek Programı kapsamında hayata geçiriliyor.
24 ay sürecek proje kapsamında geliştirilecek özel ipliklerin; yastık kılıfı, çarşaf, pijama ve benzeri tekstil ürünlerinde kullanılarak, koku ve cilt yoluyla uykuya yardımcı olması amaçlanıyor. Projede, doğal moleküllerin mikroenkapsülasyon yöntemiyle iplik yapısına entegre edilmesi planlanıyor.
Projede Üsküdar Üniversitesi’nden araştırmacı olarak yer alan In Silico Araştırma Laboratuvarı Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, “Buradaki en önemli konu, kimyasal olmayan doğal moleküllerin kullanılması. Uyku ilaçları ya da klasik yöntemler yerine, doğal moleküllerin iplik ve tekstil ürünlerine entegre edilmesinden söz ediyoruz. Örgü örerken, günlük yaşamın içinde ya da bir yastık kılıfında, deri ve koku yoluyla vücuda geçen bir etki mekanizması söz konusu. Yani ilacı doğrudan vücuda almıyorsunuz, yan etkisi olmayan bir yöntem hedefleniyor.” dedi.
Uyku bozukluklarına doğal, yan etkisiz ve günlük yaşamla uyumlu bir çözüm geliştirmeyi hedefleyen “Uyutan İplik (Sleeping Yarn)” projesi, üniversite–sanayi iş birliğinin dikkat çeken örneklerinden biri olarak öne çıkıyor.
TÜBİTAK TEYDEB 1505 – Üniversite-Sanayi İş Birliği Destek Programı kapsamında desteklenen proje; Bursa Teknik Üniversitesi yürütücülüğünde, Üsküdar Üniversitesi, Bursa Yüksek İhtisas Hastanesi ve Ormo Yün İplik iş birliğiyle hayata geçiriliyor.
24 ay sürecek proje kapsamında geliştirilecek özel ipliklerin; yastık kılıfı, çarşaf, pijama ve benzeri tekstil ürünlerinde kullanılarak, koku ve cilt yoluyla uykuya yardımcı olması amaçlanıyor. Projede, doğal moleküllerin mikroenkapsülasyon yöntemiyle iplik yapısına entegre edilmesi planlanıyor.
Projede Üsküdar Üniversitesi’ni temsilen araştırmacı olarak yer alan Üsküdar Üniversitesi Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü öğretim üyesi ve In Silico Araştırma Laboratuvarı Müdürü Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, projeye dahil olma motivasyonunu ve çalışmanın bilimsel altyapısını anlattı.
Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, projenin fikrinin, Üsküdar Üniversitesi’nde yüksek lisans eğitimini tamamlayan ve halen Bursa Teknik Üniversitesi’nde doktora çalışmalarını sürdüren eski öğrencisi aracılığıyla şekillendiğini belirterek, “Öğrencim bir nevi iki üniversite arasında köprü olmuş oldu. Bizim aklımızda doğal moleküllerle çalışmak var hep zaten. Yüksek lisansında da bu öğrenci Alzheimer üzerinde doğal molekül çalışması yapmıştı. Şimdi de burada da uyku düzenlemesiyle ilgili bir proje fikri ortaya çıktı. Yani bildiğimiz gibi uyku bozukluğu ve uyku düzensizliği hepimizin çok yakından rahatsız eden güncel bir sorun haline geliyor. Sadece yetişkinlerde değil, çocuklarda da böyle sıkıntılar görüyoruz. Dolayısıyla bu projedeki amacımız yan etkisi olmayan, kimyasal içermeyen, doğal moleküllerden elde edeceğimiz uygun adayları iplik yapısına entegre ederek günlük yaşantımızda kullanabileceğimiz fonksiyonel ürünler üretmek. Bu süreç bir örgü yumağıyla başlayabilir, ilerleyen aşamalarda farklı tekstil ürünlerine dönüşebilir.” dedi.
Projede, beynin uyku düzenlenmesinde kilit rol oynayan GABA ve melatonin reseptörleri hedef alındığını kaydeden Dr. Kantarcı Çarşıbaşı, “Uyku bozukluklarında genellikle ilaç tedavilerine başvuruluyor. Ancak bu ilaçlar çoğu zaman kaliteli bir uyku sağlamıyor. Biz, doğal molekül taramalarıyla beynin uyku regülasyon mekanizmasında rol oynayan reseptörleri hedefleyen, yan etkisiz bir alternatif geliştirmeyi amaçlıyoruz. Beynimizde uyku düzenleme regülasyon mekanizmasında kilit rol oynayan birtakım proteinler var. Bunlara GABA reseptörleri, melatonin reseptörleri diyoruz. Bu reseptörleri hedef alarak doğal bir molekül havuzunu tarayarak uygun adayları belirleyeceğiz. Sonrasında da mikroenkapsülasyon yöntemiyle iplik yapısına entegre edilip ilk etapta iplik yumağı oluşturulması planlanıyor.” diye konuştu.
Proje ekibinin Bursa Teknik Üniversitesi yürütücülüğünde olduğunu, Üsküdar Üniversitesi'ni temsilen araştırmacı olarak projeye katıldığını anlatan Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, “Projenin klinik çalışmaları Bursa Yüksek İhtisas Hastanesi’nde gerçekleştirilecek. Uyku bozukluğu yaşayan bireyler ve kontrol grupları üzerinde denenecek.” ifadesinde bulundu.
Sanayi ortağı olarak projede Türkiye’nin köklü iplik üreticilerinden önemli bir markanın olduğunu hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, “Akademide yapılan birçok çalışma literatürde kalıyor. Biz akademisyenler genelde çalışma yapıyoruz. Somut bir ürüne dönüşen proje çok olmuyor. Burada beni de çok heyecanlandırıyor proje, çünkü en sonunda somut olarak, elle tutulur bir ürün çıkacak ortaya. İlgili firma da bu işi destekliyor. Bu bir ilk olacak. Yenilikçi bir ürün. Şimdiye kadar iplik yapısına böyle bir fonksiyonel bir ürün katkısı olmamış.” şeklinde konuştu.
Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, çalışmanın henüz çok yeni olmasına rağmen büyük bir potansiyel taşıdığına dikkat çekerek, “Fikir gerçekten çok güzel. Günlük hayatın içinde olması çok kıymetli. Düşünsenize, bu iplikten çocuklar ve bebekler için uyku oyuncakları üretildiğini… Bebek oyuncakla oynarken ya da biri örgü örerken, ipliğin içindeki mikro kapsüller açılıyor ve moleküller koku ve deri yoluyla vücuda alınıyor. Bu sayede etki mekanizması çok hızlı devreye giriyor ve herhangi bir yan etki söz konusu olmuyor. Gerçekten çok güzel bir fikir. Umarım sonuçlarımız da aynı derecede başarılı olur.” dedi.
Projede Üsküdar Üniversitesi ekibinin kritik bir sorumluluk üstlendiğini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, “Bu projede kilit iş paketi bizde. Molekülü biz bulacağız. Bu son derece kritik ve büyük sorumluluk gerektiren bir aşama. Çünkü belirlenecek molekül, iplik yapısına entegre edilecek ve süreç geri dönüşü olmayan bir noktaya taşınacak.” diye konuştu.
Yakın zamanda faaliyete geçen Üsküdar Üniversitesi In Silico Araştırma Laboratuvarı’nın projeye önemli bir bilimsel altyapı sunduğunu belirten Dr. Kantarcı Çarşıbaşı, “Laboratuvarımızda kullandığımız ileri simülasyon programları sayesinde geniş doğal molekül havuzlarını çok kısa sürede tarayabileceğiz. Bu hem zamandan hem de maliyetten ciddi bir kazanç sağlayacak. İlk aşamada simülasyonla belirlenen moleküller, deney süreçlerini kısaltacak ve daha güçlü adaylarla çalışmamıza imkân tanıyacak.” şeklinde konuştu.
Projede GABA ve melatonin reseptörlerinin hedef alındığını hatırlatan Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Beyinde uyku düzenlenmesinde rol oynayan GABA ve melatonin reseptörlerini hedef alan etkin molekül taraması yapacağız. Bundan sonra ‘işte bu molekül’ dediğim anda süreç onun üzerinden ilerleyecek. Bu nedenle hem sorumluluğu çok yüksek hem de heyecan verici bir aşama.” ifadesinde bulundu.
Güvenliği kanıtlanmış moleküller üzerinde çalışılıyor
Çalışmada yalnızca güvenliği kanıtlanmış, FDA onaylı doğal moleküllerin tarandığını vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Herhangi bir bitkiden rastgele bir molekül ayırmak gibi bir durum yok. Yan etkisi olmayan, güvenliği kanıtlanmış moleküller üzerinde çalışıyoruz. Ancak bu moleküllerin daha önce bu reseptörlerle etkileşimi bilinmiyor olabilir. İşte buradaki bilimsel yenilik de tam olarak bu noktada ortaya çıkıyor.” dedi.
Molekül taramasının ardından ipliğe entegrasyon ve klinik deneylerin başlayacağını ifade eden Çarşıbaşı, projenin toplumsal etkisine de dikkat çekti.
Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, “Uyutan İplik” çalışmasının yalnızca Türkiye’de değil, yurt dışında da benzeri bulunmayan yenilikçi bir proje olduğuna işaret ederek, “Böyle bir çalışma şimdiye kadar yurt dışında da hiç yapılmamış. TÜBİTAK TEYDEB’de değerlendirme süreci klasik proje başvurularından çok farklı ilerliyor. Hakemlerle birebir toplantı yaptık, iki-üç hakeme aynı anda sunum gerçekleştirdik. Soru-cevap şeklinde çok detaylı bir değerlendirme oldu. Özellikle literatür kısmı didik didik incelendi; bu daha önce yapılmış mı, yapılmamış mı, dünyada örneği var mı yok mu, hepsi sorgulandı. Sonuçta böyle bir çalışmanın daha önce yapılmadığı netleşti.” diye konuştu.
Projenin en önemli yeniliklerinden birinin kimyasal içermeyen doğal moleküllere dayanması olduğunu vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Buradaki en önemli konu, kimyasal olmayan doğal moleküllerin kullanılması. Uyku ilaçları ya da klasik yöntemler yerine, doğal moleküllerin iplik ve tekstil ürünlerine entegre edilmesinden söz ediyoruz. Örgü örerken, günlük yaşamın içinde ya da bir yastık kılıfında, deri ve koku yoluyla vücuda geçen bir etki mekanizması söz konusu. Yani ilacı doğrudan vücuda almıyorsunuz, yan etkisi olmayan bir yöntem hedefleniyor.” dedi.
Patent sürecine de değinen Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, projenin somut bir ürüne dönüşmesinin en önemli hedeflerden biri olduğunu ifade etti ve “Bu çalışma kesinlikle patent odaklı bir proje. Başlangıçta patentin tek başına alınması gibi bir durum söz konusuydu ancak molekülü bulan akademik ekip olarak patentte ortak olmamız gerektiğini açıkça ifade ettim. Yayın zaten her hâlükârda çıkacak ama bizim asıl hedefimiz patenti almak. Projenin sonunda elimizde gerçek anlamda somut bir ürün, yani yumaklar olsun istiyoruz. Gerçekten ürüne dönüşmüş bir çıktı görmek çok heyecan verici.” dedi.
Dr. Öğr. Üyesi Nigar Kantarcı Çarşıbaşı, çalışmanın hem bilimsel hem de toplumsal açıdan önemli bir boşluğu dolduracağını belirterek, “Uyutan İplik” projesinin insan sağlığına yan etkisiz ve yenilikçi bir katkı sunmasını hedeflediklerini söyledi.
Projenin arka planında uzun soluklu bir akademik emeğin bulunduğuna dikkat çeken Dr. Çarşıbaşı, çalışmanın temellerinin bir yüksek lisans tezine dayandığını belirtti. Henüz Üsküdar Üniversitesi bünyesinde In Silico Araştırma Laboratuvarı yokken başlayan bu sürecin, kararlı ve disiplinli bir ekip çalışmasıyla bugünlere ulaştığını ifade eden Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Bu öğrenciyle yüksek lisans döneminde çalışmaya başladık. Kendisi son derece hevesli, kendini geliştirmeye açık bir öğrenciydi. Lisansını da yüksek lisansını da Üsküdar Üniversitesi’nde tamamladı. Doktora programımız olmadığı için Bursa’ya gitti. Bir yüksek lisans tezinden beş bilimsel yayın çıkardık. Sunumlar yaptı, aktif çalıştı. Bu noktada hoca-öğrenci uyumunun ve birlikte üretmenin ne kadar önemli olduğunu bir kez daha gördük.” dedi.
Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, bugün projeye bilimsel altyapı sağlayan In Silico Araştırma Laboratuvarı’nın da kolay kurulmadığını, uzun süreli bir akademik çabanın sonucu olduğunu dile getirerek, “Laboratuvarımız yokken çeşitli platformları kısa süreli izinlerle, tabiri caizse rica ederek kullandık. Ortaya çıkan yayınları üniversite yönetimine sunduk. ‘Bu altyapıyla çok daha fazla çalışma yapılabilir’ dedik. Sağ olsunlar destek verdiler ve bugün bu imkanın meyvelerini görüyoruz.” diye konuştu.
“Uyutan İplik” projesinin yalnızca tek bir çalışma olarak görülmediğini vurgulayan Dr. Öğr. Üyesi Çarşıbaşı, “Bu benim TÜBİTAK TEYDEB’deki ilk deneyimim. Daha proje başlamadan lansmanda sunum yapmam istendi. Daha proje başlamadı ama herkes çok büyük sabırsızlıkla bir ürüne dönüşmesini bekliyor.” şeklinde sözlerini tamamladı.
